Mùa quyết toán thuế năm 2025 đang bước vào giai đoạn nước rút với những thay đổi căn bản trong cách thức quản lý và vận hành.

Chấm dứt việc "mượn danh" và lỗ hổng mã số thuế

Trong nhiều năm qua, một trong những vấn nạn nhức nhối khiến cơ quan thuế "đau đầu" là tình trạng các tổ chức chi trả thu nhập tự ý sử dụng thông tin cá nhân (họ tên, mã số thuế) của người lao động để "khai khống" chi phí tiền lương nhằm giảm số thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp. Hành vi này không chỉ gây thất thoát ngân sách mà còn đẩy người dân vào thế "tình ngay lý gian" khi bỗng dưng phát hiện mình có thu nhập ở những nơi chưa từng làm việc.

Trao đổi với báo giới, bà Mai Thị Nghĩa Lê, Trưởng Phòng Thuế cá nhân, hộ kinh doanh và thu khác (Thuế TP. Hồ Chí Minh) đưa ra cảnh báo, nghiêm cấm mọi hành vi sử dụng mã định danh cá nhân để kê khai chi phí tiền lương khi thực tế không phát sinh chi trả thu nhập. Trong bối cảnh dữ liệu thuế đã liên thông với Cơ sở dữ liệu Quốc gia về dân cư của Bộ Công an, mọi sai lệch về thông tin định danh sẽ bị hệ thống phát hiện ngay lập tức.

Đối với các tổ chức chi trả, yêu cầu đặt ra trong năm nay là phải hoàn tất việc chuyển đổi sang chứng từ khấu trừ thuế điện tử và truyền dữ liệu trực tiếp đến cơ quan thuế. Đây là "sợi dây" kết nối giúp cơ quan quản lý giám sát dòng tiền theo thời gian thực, đảm bảo số thuế đã khấu trừ của người lao động phải được nộp đầy đủ vào ngân sách thay vì bị doanh nghiệp chiếm dụng.

Thay vì phải xếp hàng chờ đợi hay lúng túng với các xấp chứng từ giấy, người nộp thuế năm 2025 được khuyến khích trở thành những "công dân số" thực thụ thông qua ứng dụng eTax Mobile. Bà Lê lưu ý, cá nhân có thu nhập từ tiền lương, tiền công cần tập thói quen tra cứu thông tin định kỳ trên ứng dụng này. Hệ thống không chỉ hiển thị tổng thu nhập đã nhận trong năm mà còn tự động tính toán, hỗ trợ xác định cá nhân đó có thuộc diện phải trực tiếp đi quyết toán hay không. Đây là giải pháp hữu hiệu để người dân tự bảo vệ mình trước rủi ro bị "khai khống" thu nhập như đã nêu trên.

"Trước khi bắt tay vào quyết toán, mỗi cá nhân cần thực hiện một 'cuộc tổng rà soát' hồ sơ: từ chứng từ tạm nộp thuế, hóa đơn từ thiện đến việc cập nhật số định danh cá nhân sao cho khớp với dữ liệu dân cư. Sự sai lệch dù chỉ một chữ số trong mã định danh cũng có thể khiến hồ sơ bị nghẽn lại trên hệ thống", đại diện cơ quan thuế nhấn mạnh thêm.

Lời giải cho bài toán thu nhập toàn cầu

Sự dịch chuyển mạnh mẽ của dòng vốn đầu tư nước ngoài vào Việt Nam kéo theo số lượng lớn chuyên gia quốc tế và người lao động có thu nhập xuyên biên giới. Đây cũng là nhóm đối tượng dễ gặp vướng mắc nhất do sự phức tạp trong việc xác định tình trạng cư trú và nghĩa vụ thuế quốc tế.

Dưới góc nhìn của đơn vị tư vấn, ông Lê Anh Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Đầu tư Phát triển TAVITAX, cho rằng có 3 "tử huyệt" mà nhóm chuyên gia nước ngoài thường bỏ sót. Thứ nhất, đặc quyền miễn thuế bị lãng quên. Nhiều cá nhân chưa nắm rõ quy định về tiền vé máy bay khứ hồi (mỗi năm một lần) và trợ cấp chuyển vùng ban đầu. Những khoản này được miễn tính vào thu nhập chịu thuế, giúp giảm đáng kể nghĩa vụ tài chính nếu được kê khai đúng.

Thứ 2, trách nhiệm với thu nhập quốc tế. Một cá nhân cư trú tại Việt Nam phải có nghĩa vụ quyết toán toàn bộ thu nhập phát sinh trên toàn cầu. Số thuế đã nộp tại nước ngoài sẽ được khấu trừ, nhưng "ngưỡng chặn" là không vượt quá số thuế tương ứng phải nộp theo biểu thuế tại Việt Nam.

Thứ 3, chứng từ xác nhận thu nhập và thuế đã nộp ở nước ngoài là bắt buộc. Nếu thiếu những tài liệu này, người nộp thuế sẽ mất đi quyền lợi được khấu trừ thuế trùng, dẫn đến thiệt hại kinh tế trực tiếp.

Đặc biệt, cơ quan thuế TP. Hồ Chí Minh đưa ra lưu ý quan trọng về quy tắc "183 ngày". Ngay cả khi một cá nhân có mặt tại Việt Nam dưới 183 ngày nhưng có nơi ở thường xuyên và không chứng minh được mình là cá nhân cư trú của nước nào khác (thông qua Giấy chứng nhận cư trú), họ vẫn được mặc định là cá nhân cư trú tại Việt Nam và phải chịu thuế trên thu nhập toàn cầu.

Bên cạnh đó, một nhầm lẫn phổ biến khác cần được tháo gỡ là việc xác định thuế đối với các khoản thu nhập từ đầu tư chứng khoán hoặc chuyển nhượng bất động sản tại nước ngoài. Các chuyên gia lưu ý rằng dù tài sản được hình thành và giao dịch tại quốc tế, nhưng nếu cá nhân được xác định là đối tượng cư trú tại Việt Nam, nghĩa vụ thuế đối với phần thặng dư này vẫn phải được ghi nhận đầy đủ. Để tối ưu hóa quyền lợi, người nộp thuế cần chủ động tìm hiểu các Hiệp định tránh đánh thuế hai lần mà Việt Nam đã ký kết với hơn 80 quốc gia và vùng lãnh thổ. Việc nắm rõ các điều khoản về khấu trừ thuế gián tiếp và thuế trực tiếp sẽ giúp cá nhân tránh được tình trạng nộp thuế trùng lặp một cách oan uổng. 

Ngoài ra, hồ sơ chứng minh thu nhập quốc tế cần được hợp pháp hóa lãnh sự hoặc cung cấp bản sao hộ chiếu có xác nhận của cơ quan đại diện ngoại giao trong các trường hợp đặc biệt. Sự thiếu hụt các bằng chứng xác thực về số thuế đã nộp tại nước sở tại thường là nguyên nhân chính khiến các yêu cầu hoàn thuế hoặc khấu trừ bị cơ quan thuế bác bỏ. Do đó, việc duy trì một hệ thống chứng từ khoa học, minh bạch và kịp thời cập nhật các thông tư hướng dẫn mới về thuế quốc tế chính là "lá chắn" bảo vệ tài chính an toàn nhất cho những người lao động có thu nhập xuyên quốc gia trong mùa quyết toán năm nay.

Đồng hành thay vì kiểm soát

Để giảm tải áp lực cho người nộp thuế, ông Nguyễn Tiến Dũng, lãnh đạo Thuế TP. Hồ Chí Minh khẳng định, đơn vị sẽ triển khai đợt cao điểm hỗ trợ từ ngày 1/4/2026 - 29/4/2026. Thay vì chỉ tiếp nhận hồ sơ, các bộ phận chức năng sẽ trực tiếp hướng dẫn người dân cài đặt ứng dụng, kiểm tra tính hợp lệ của bản chụp tài liệu đính kèm và nộp hồ sơ qua các cổng dịch vụ công trực tuyến.

Thông điệp xuyên suốt của mùa quyết toán năm nay là sự chuyển dịch từ tư duy "quản lý" sang "phục vụ". Cơ quan thuế cam kết minh bạch hóa lộ trình xử lý hồ sơ, giúp người nộp thuế thực hiện nghĩa vụ một cách thuận tiện nhất, đồng thời đảm bảo tính công bằng của pháp luật thuế trong một nền kinh tế hội nhập sâu rộng.

Ngành Thuế kỳ vọng sự thay đổi căn bản trong phương thức tương tác này sẽ tạo tiền đề xây dựng một hệ sinh thái thuế số dựa trên sự tin cậy lẫn nhau giữa Nhà nước và người dân.

Cơ quan thuế cũng đặt mục tiêu rút ngắn tối đa thời gian giải quyết hồ sơ hoàn thuế cho những cá nhân có số thuế nộp thừa, thông qua việc đối soát tự động dữ liệu trên hệ thống tập trung. Điều này không chỉ giúp người dân sớm nhận được quyền lợi tài chính chính đáng mà còn giảm thiểu đáng kể các thủ tục hành chính rườm rà, chồng chéo. Ngành Thuế kỳ vọng sự thay đổi căn bản trong phương thức tương tác này sẽ tạo tiền đề xây dựng một hệ sinh thái thuế số dựa trên sự tin cậy lẫn nhau giữa Nhà nước và người dân. Việc hỗ trợ không chỉ dừng lại ở các điểm tiếp nhận trực tiếp mà còn được mở rộng thông qua các kênh phản hồi trực tuyến 24/7, đảm bảo mọi vướng mắc của người nộp thuế đều được lắng nghe và giải đáp kịp thời trong suốt đợt cao điểm.

Quyết toán thuế 2025 là bài kiểm tra về tính sẵn sàng của mỗi cá nhân và doanh nghiệp trong kỷ nguyên chuyển đổi số. Sự chuẩn bị kỹ lưỡng về hồ sơ, sự thấu hiểu về luật pháp quốc tế và việc tận dụng tối đa công nghệ sẽ là "chìa khóa" để mỗi người nộp thuế hoàn thành nghĩa vụ một cách nhẹ nhàng và chính xác nhất./.