Hàng trăm nghìn tài xế xe công nghệ đang làm việc trong môi trường có nhiều rủi ro nhưng phần lớn chưa được tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc.

Hội thảo An sinh cho tài xế công nghệ do BHXH TP. Hồ Chí Minh phối hợp tổ chức. Ảnh: Phạm Thọ

Tài xế công nghệ tha thiết được đóng BHXH

Ngày 15/9, BHXH TP. Hồ Chí Minh phối hợp Trung tâm Tư vấn và hỗ trợ người lao động Công đoàn Thành phố tổ chức hội thảo “An sinh cùng tài xế xe công nghệ - Thực trạng và Giải pháp”. Tại hội thảo, các chuyên gia, cơ quan BHXH, tổ chức Công đoàn cùng đại diện giới tài xế công nghệ đã trao đổi nhiều ý kiến xung quanh việc hoàn thiện khung pháp lý nhằm mở rộng diện tham gia BHXH bắt buộc đối với lao động nền tảng.

Theo ông Nguyễn Quốc Thanh, Phó giám đốc BHXH TP. Hồ Chí Minh, ước tính có trên 600.000 tài xế xe ôm công nghệ cả nước, tập trung chủ yếu tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, có thu nhập thuộc diện chịu thuế. Tuy nhiên, tại Thành phố hiện chỉ khoảng 700 người tham gia BHXH tự nguyện. Con số này cho thấy khoảng cách rất lớn giữa số người đang làm việc trên nền tảng và số người có tham gia BHXH.

Từ thực tế quản lý, Phó giám đốc BHXH TP. Hồ Chí Minh đề xuất nghiên cứu bổ sung vào diện tham gia BHXH bắt buộc đối với nhóm lao động có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên thông qua nền tảng số, ứng dụng công nghệ hoặc các mô hình việc làm linh hoạt; trong đó có tài xế xe công nghệ. Đây là loại hình lao động mới gắn với công nghệ và chuyển đổi số, sẽ ngày càng phát triển trong thời gian tới.

Về mức đóng, ông Thanh cho biết có thể căn cứ giao kết hợp đồng giữa tài xế công nghệ và nền tảng công nghệ số. Thấp nhất bằng mức lương tối thiểu cao nhất bằng 20 lần mức tham chiếu. Phương thức đóng sẽ đóng BHXH hàng tháng, thông qua tổ chức kinh doanh ứng dụng công nghệ, nhà quản lý nền tảng số và các tổ chức có hoạt động kinh tế số khác theo quy định của Chính phủ hoặc thu qua tài khoản cá nhân nhận tiền lương, thu nhập.

Ông Nguyễn Quốc Thanh phát biểu. Ảnh: Phạm Thọ

Ông Thanh dẫn chứng một số căn cứ cụ thể như, ngày 12/6/2026, Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) đã thông qua công ước tại hội nghị lao động quốc tế lần thứ 114 diễn ra ở Geneva (Thụy Sĩ) với mục tiêu mở rộng các tiêu chuẩn lao động cơ bản cho những người làm việc thông qua các ứng dụng và nền tảng kỹ thuật số như gọi xe, giao đồ ăn, logistics, thương mại điện tử hay lao động tự do trực tuyến. Về mối quan hệ lao động, nền tảng kiểm soát giá cả, áp đặt thời gian và đánh giá hiệu suất thì được thừa nhận là người lao động. Về quyền an sinh xã hội, theo ông Thanh, khi đã được xác định có mối quan hệ lao động, người lao động phải bảo đảm họ được hưởng các quyền lợi cơ bản: Bảo hiểm tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp (đặc biệt quan trọng với tài xế và shipper đối mặt với rủi ro giao thông liên tục); BHXH, BHYT (ốm đau, thai sản và hưu trí, tử tuất). Bên cạnh đó, Bộ luật Lao động 2019 quy định một thỏa thuận dù mang tên gọi khác nhưng nếu có công việc được trả công, có sự quản lý điều hành và giám sát thì vẫn có thể được xem là hợp đồng lao động…

Từ đó, ông Nguyễn Quốc Thanh kiến nghị, chính sách an sinh cần được điều chỉnh để theo kịp sự thay đổi của thị trường lao động.

Sau hơn 10 năm chạy xe công nghệ, ông Phạm Mi Sên cho rằng điều người lao động mong chờ nhất hiện nay là một cách định danh rõ ràng về mối quan hệ giữa tài xế và doanh nghiệp nền tảng.

Tại hội nghị, ông Sên, chia sẻ rất nhiều tài xế đã coi chạy xe công nghệ là công việc mưu sinh chính, gắn bó trong thời gian dài. Công việc này đòi hỏi họ thường xuyên di chuyển ngoài đường, đối mặt với nắng nóng, mưa gió và nguy cơ tai nạn. Tuy nhiên, do được doanh nghiệp nền tảng gọi là “đối tác”, phần lớn tài xế không được tham gia BHXH, BHYT như những người lao động làm việc theo quan hệ lao động truyền thống.

Ông Sên mong muốn là pháp luật sớm có quy định cụ thể để định danh nhóm lao động này. Theo ông, khi quan hệ lao động được xác định rõ, các quyền lợi về BHXH, BHYT cũng như nghĩa vụ thuế sẽ có cơ sở để thực hiện đầy đủ, hợp lý hơn.

Với chị Lê Thị Tuyết Hoa, đoàn viên Nghiệp đoàn xe công nghệ Bình Tân, nhu cầu tham gia BHXH càng trở nên cấp thiết bởi những rủi ro trong cuộc sống của người lao động.

Hiện mang thai 30 tuần, chị Hoa cho biết trước đây từng làm việc tại doanh nghiệp và được tham gia BHXH bắt buộc. Khi sinh con, chị được hưởng chế độ thai sản. Sau đó, vì phải chăm con nhỏ và cần một công việc linh hoạt hơn về thời gian, chị chuyển sang chạy xe công nghệ.

Đến nay, chị đã làm công việc này khoảng 8 năm nhưng không còn được tham gia BHXH bắt buộc.

“Trước đây, khi còn làm ở công ty, tôi không phải lo lắng về 6 tháng nghỉ thai sản. Bây giờ chuyển sang chạy xe công nghệ, tôi phải tự tích lũy để chuẩn bị cho thời gian sinh con”, chị Hoa chia sẻ.

Nữ tài xế Lê Thị Tuyết Hoa đang mang thai vẫn chạy xe và đang lo lắng không có bảo hiểm thai sản. Ảnh: Phạm Thọ

Theo chị, đặc thù công việc thường xuyên phải chạy ngoài đường khiến nguy cơ gặp rủi ro luôn hiện hữu. Vì vậy, người lao động rất mong muốn được tham gia BHXH để có thêm điểm tựa khi ốm đau, thai sản hoặc về già.

Cần thiết kế chính sách để tài xế công nghệ được vào hệ thống an sinh

PGS.TS Nguyễn Đức Lộc, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Đời sống xã hội (SocialLife), cho biết khảo sát 400 tài xế xe công nghệ tại TP. Hồ Chí Minh cho thấy 82,8% cho biết đã ký hợp đồng dịch vụ với tư cách “đối tác”; 17,2% không có hợp đồng hoặc không biết mình đã ký loại hợp đồng nào.

Đáng chú ý, 82,4% tài xế được khảo sát không tham gia BHXH, 87,3% không tham gia BHTN, 57,5% không có bảo hiểm tai nạn và 33,1% không có BHYT.

Theo ông Lộc, những số liệu này cho thấy một khoảng trống đáng chú ý trong mạng lưới an sinh đối với lao động nền tảng.

Ông đề nghị Chính phủ có hướng dẫn nhận diện quan hệ lao động trong hoạt động cung ứng dịch vụ qua nền tảng số, dựa trên các dấu hiệu như nền tảng ấn định giá dịch vụ, phân phối công việc bằng thuật toán, áp dụng chế tài bằng cách hạn chế hoặc khóa quyền truy cập và đánh giá kết quả công việc.

Khi các dấu hiệu này cùng xuất hiện, cần xem xét xác định đây là quan hệ có trả công, có quản lý, điều hành, giám sát để làm cơ sở tham gia BHXH bắt buộc theo tinh thần Luật BHXH năm 2024.

Ông Lộc cũng đề xuất bổ sung nhóm người có thu nhập từ vận chuyển, giao nhận và các dịch vụ tương tự qua nền tảng số vào diện được xem xét tham gia BHXH bắt buộc; đồng thời quy định rõ mức đóng, phương thức đóng và ngưỡng thu nhập làm căn cứ đóng.

PGS.TS Nguyễn Đức Lộc đề xuất các giải pháp. Ảnh: Phạm Thọ

Ông đề xuất cơ chế cộng dồn, liên thông thời gian đóng giữa các nền tảng bởi một tài xế có thể chạy đồng thời trên nhiều ứng dụng. Nếu thời gian đóng không được liên thông, quá trình tham gia BHXH có thể bị chia nhỏ và khó đáp ứng điều kiện hưởng các chế độ dài hạn.

TS. Đinh Thị Chiến, giảng viên Khoa Luật dân sự, phụ trách Trung tâm Tư vấn pháp luật và Phục vụ cộng đồng - Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh, cho rằng Luật BHXH năm 2024 và Luật Việc làm năm 2025 đã mở rộng đáng kể diện bao phủ BHXH bắt buộc, song tài xế công nghệ vẫn chưa được xác định là một nhóm đối tượng độc lập.

Theo bà Chiến, điểm a khoản 1 Điều 2 Luật BHXH năm 2024 và Điều 31 Luật Việc làm năm 2025 quy định người làm việc theo hợp đồng từ đủ một tháng trở lên, kể cả hợp đồng mang tên gọi khác nhưng có nội dung thể hiện việc làm có trả công, tiền lương và sự quản lý, điều hành, giám sát của một bên, thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc.

Vấn đề nằm ở thực tế phần lớn tài xế hiện được xác lập quan hệ dưới hình thức “đối tác”, hợp tác kinh doanh hoặc cung ứng dịch vụ. Pháp luật chưa có tiêu chí chuyên biệt để xác định khi nào sự chi phối của nền tảng về giá cước, phân phối chuyến, đánh giá, thưởng - phạt hoặc khóa tài khoản đạt đến mức quản lý, điều hành, giám sát.

Do đó, quyền tham gia BHXH bắt buộc của tài xế hiện vẫn phụ thuộc nhiều vào việc quan hệ pháp lý được định danh như thế nào.

TS. Đinh Thị Chiến cho biết, Nghị định 158/2025/NĐ-CP đã hướng dẫn thêm nhiều nhóm thuộc diện BHXH bắt buộc nhưng chưa bổ sung tài xế công nghệ hoặc lao động nền tảng thành một nhóm riêng. Nếu không được xác định là người lao động thuộc diện bắt buộc, tài xế chủ yếu có thể tham gia BHXH tự nguyện, trong khi cơ chế này chưa đặt ra trách nhiệm đóng góp của doanh nghiệp nền tảng.

Đây chính là khoảng trống cần được tiếp tục nghiên cứu, bởi doanh nghiệp nền tảng hưởng lợi trực tiếp từ hoạt động của tài xế nhưng chưa mặc nhiên phải chia sẻ trách nhiệm an sinh nếu quan hệ giữa hai bên chưa được xác định là quan hệ lao động.

Ông Phùng Thái Quang cho biết sẽ có các kiến nghị cần thiết để bảo vệ người lao động. Ảnh: Phạm Thọ

Từ góc độ tổ chức Công đoàn, ông Phùng Thái Quang, Giám đốc Trung tâm Tư vấn và Hỗ trợ người lao động Công đoàn TP. Hồ Chí Minh, cho biết, hiện Thành phố có khoảng 400.000 tài xế xe công nghệ và giao hàng. Theo khảo sát nhanh 141 tài xế đang hoạt động trên các nền tảng Grab, Green SM và BEE cho thấy có 93,6% cho biết lái xe công nghệ là công việc chính.

Về an sinh xã hội, các nền tảng công nghệ xác định tài xế là đối tác nên họ không thuộc diện tham gia BHXH, BHYT bắt buộc. Đặc biệt, khảo sát cho thấy có đến 92,9% tài xế mong muốn nghề nghiệp và địa vị pháp lý của mình được xác định rõ hơn; 87,9% mong muốn có cơ chế phù hợp để được tham gia các chính sách BHXH, được chăm lo về vật chất, tinh thần…

Từ các phân tích, tổng hợp, ông Phùng Thái Quang cho biết, Trung tâm sẽ cùng các bên liên quan kiến nghị các nền tảng minh bạch thuật toán, thúc đẩy cơ chế thương lượng về tỷ lệ chiết khấu. Đồng thời, kiến nghị mở rộng BHXH bắt buộc đối với tài xế công nghệ; để người lao động được bảo vệ tương xứng với những đóng góp của mình cho kinh tế nền tảng.