Tiếp nối những thay đổi mang tính chiến lược về đối tượng và phạm vi ở Kỳ 1, Luật quản lý thuế số 108/2025/QH15 tiếp tục ghi nhận sự cải cách toàn diện trong các chức năng cốt lõi bao gồm: quy trình kê khai - nộp thuế, công tác kiểm tra - hoàn thuế, cùng hệ thống chế tài và chính sách khuyến khích tuân thủ. Chuỗi tài liệu hướng dẫn từ Cục Thuế Thành phố Hồ Chí Minh đã làm nổi bật lộ trình dịch chuyển từ phương thức quản lý thủ công, kiểm tra trực tiếp sang mô hình số hóa, quản lý rủi ro và tích hợp dữ liệu tự động.
Dưới đây là phân tích chuyên sâu về các điểm đổi mới trọng điểm thuộc Kỳ 2 nhằm hỗ trợ các tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân chủ động tối ưu quy trình vận hành kế toán.
Đổi mới quy trình kê khai và nộp thuế theo hướng tối giản
Quy trình nộp thuế điện tử và hoàn thiện hồ sơ khai thuế được điều chỉnh theo hướng thực chất, minh bạch và rút ngắn tối đa thời gian xử lý:
Rút ngắn thời hạn khai bổ sung hồ sơ thuế: Luật mới chính thức giảm thời hạn khai bổ sung hồ sơ thuế từ 10 năm xuống còn 5 năm kể từ ngày hết hạn nộp hồ sơ, tạo áp lực tích cực buộc doanh nghiệp phải chuẩn hóa dữ liệu kế toán sớm hơn.
Xác định chính xác thời điểm nộp thuế điện tử: Thời điểm hoàn thành nghĩa vụ tài chính được tính là ngày hệ thống thực hiện trích tiền từ tài khoản của người nộp thuế và được ghi nhận rõ ràng trên chứng từ nộp tiền điện tử.
Áp dụng nộp thuế theo mã định danh (ID): Người nộp thuế thực hiện nghĩa vụ thanh toán thông qua hệ thống mã định danh khoản phải nộp do cơ quan thuế trực tiếp cung cấp, giúp tự động đối soát và triệt tiêu tình trạng sai sót thông tin nộp tiền.
Hiện đại hóa công tác kiểm tra và tự động hóa quy trình hoàn thuế
Công tác kiểm tra thuế chuyển dịch mạnh mẽ sang hình thức trực tuyến dựa trên dữ liệu lớn, hạn chế sự can thiệp trực tiếp và tránh chồng chéo thanh tra:
Ưu tiên kiểm tra trực tuyến và từ xa: Việc giám sát thuế sẽ tập trung khai thác cơ sở dữ liệu điện tử của doanh nghiệp nhằm hạn chế tối đa việc kiểm tra trực tiếp tại hiện trường và ngăn ngừa sự trùng lặp giữa các cơ quan thanh tra, kiểm toán.
Sửa đổi quy định kiểm tra tại trụ sở người nộp thuế: Tập trung kiểm tra sâu đối với các đơn vị thuộc nhóm rủi ro cao hoặc phát sinh các biến động lớn về cấu trúc doanh nghiệp như: chia tách, sáp nhập, phá sản, giải thể, hoặc dịch chuyển địa điểm kinh doanh.
Định hình lại thời hạn kiểm tra thuế: Quy định mới phân định rõ ràng thời gian thực hiện kiểm tra theo từng tính chất hồ sơ:
Trường hợp thông thường: Thời hạn kiểm tra tối đa là 20 ngày.
Trường hợp phát sinh giao dịch liên kết: Thời hạn kéo dài lên đến 40 ngày.
Trường hợp phức tạp: Thời hạn kiểm tra kéo dài tối đa là 2 năm.
Bổ dung quy định kiểm tra lại: Cho phép cơ quan thuế áp dụng cơ chế tái kiểm tra đối với các vụ việc đã có kết luận thanh kiểm tra nhưng sau đó lại phát hiện có dấu hiệu vi phạm pháp luật mới.
Luật hóa quy trình hoàn thuế tự động: Áp dụng hệ thống tự động xét duyệt và giải quyết hoàn thuế dựa trên kho dữ liệu dùng chung và các tiêu chí đánh giá rủi ro của cơ quan quản lý.
Bổ sung quy định hoàn thuế đặc thù: Thiết lập cơ chế hoàn trả tiền thuế đối với các trường hợp cá nhân đã chết, bị tòa án tuyên bố đã chết hoặc mất tích theo quy định của pháp luật dân sự.
Thiết lập chế tài nghiêm khắc và cơ chế khuyến khích tuân thủ tự nguyện
Sự kết hợp giữa các công cụ chế tài mạnh mẽ và chính sách khen thưởng thiết thực giúp nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật trong toàn xã hội:
Bổ sung đối tượng bị tạm hoãn xuất cảnh: Chế tài tạm hoãn xuất cảnh chính thức được mở rộng áp dụng đối với cá nhân là chủ sở hữu, người đại diện theo pháp luật hoặc người có lợi ích liên quan trực tiếp tại các doanh nghiệp, hợp tác xã chưa hoàn thành nghĩa vụ tài chính với ngân sách nhà nước.
Khen thưởng người tiêu dùng lấy hóa đơn: Tạo dựng thói quen tiêu dùng minh bạch thông qua việc xây dựng các chương trình quay số, trao thưởng cho người mua hàng lấy hóa đơn và thiết lập cơ chế khen thưởng đối với các hành vi tổ chức tố giác đơn vị kinh doanh không xuất hóa đơn khi bán hàng hóa, dịch vụ.
Gia hạn nộp hồ sơ khai thuế trong trường hợp bất khả kháng: Luật hóa quyền hạn của Chính phủ trong việc chủ động quyết định kéo dài thời gian nộp hồ sơ khai thuế và thực hiện nghĩa vụ thuế đối với các khu vực hoặc đối tượng chịu ảnh hưởng bởi thiên tai, dịch bệnh hoặc các trường hợp bất khả kháng khác để phù hợp với bối cảnh thực tế.